Bogu A-Z

Opracowanie to jest tłumaczeniem angielskiego FAQ Neil’a Gendzwill’a Sensei z kanadyjskiego Saskatoon Kendo Club. Tekst źródłowy został wykorzystany za jego pisemną zgodą.

Opracowanie ma pomóc początkującym praktykom kedno w zaznajomieniu się z terminologią i kupieniu ich pierwszego bogu.

Oryginał: Bogu Buying FAQ

©2010 Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie całości lub fragmentów bez zgody autora tłumaczenia zabronione.

1. Jakie są rozmiary i jak zdjąć miarę do hakama i keikogi?

Ogólnie hakama i keikogi kupuje się do wzrostu. Sprzedawca ma tabelę z odpowiednimi danymi. Kolejne rozmiary różnią się w długości mniej więcej o 4cm. Najlepiej jednak przymierzyć dogi osobiście.

2. Jakie są rozmiary bogu? Jak mam zdjąć z siebie miarę?

Zazwyczaj bogu nie jest sprzedawane w rozmiarach takich jak ubrania. Najpierw trzeba zdjąć z siebie miarę i wysłać te dane do sprzedawcy, który wybierze elementy za nas lub samemu porównać z tabelą na jego witrynie. Chociaż z drugiej strony większość bogu szytych maszynowo (a także kilka szytych ręcznie) dostępnych jest również w gotowych zestawach i przy zakupie wystarczy zaznaczyć odpowiednie wymiary. Jeśli chodzi o gotowe, fabryczne rozmiary, to zwykle dostępne są 4-5 dla kote i men oraz ze 3 dla różnych dou. Oczywiście zmienia się to w zależności od producenta. Zestawy tzw. pół-gotowe (semi-custom) wymagają lekkiego dopasowania wewnętrznego obicia men dla lepszego komfortu (kote i dou zostają bez zmian). Można także zamówić zestawy do całkowitego dopasowania (full-custom) – są one dostępne dla zbroji lepszych jakościowo.

Na większości stron dobrych sprzedawców znajdziesz wskazówki jak odpowiednio zdjąć wymiary – dla wszystkich producentów będą one oczywiście takie same. Żeby kupić odpowiedni men musisz zmierzyć „hatimaki” i „hokkaburi”, czyli odpowiednio obwód głowy na wysokości czoła i obwód biegnący od brody do czubka głowy (tam gdzie masz „gniazdko” włosów). Dla dou musisz zmierzyć szerokość bioder (nie obwód) i dodać ze 2-3 palce (około 4-6 cm). Żeby dobrać odpowiednie kote zmierz obwód dłoni w najszerszym miejscu (bez kciuka) i długość od nadgarstka do czubków palców. Będzie ci potrzebna także twoja waga, obwód w pasie i wzrost. Niektórzy sprzedawcy proszą także o obrys dłoni.

3. Jakie podstawowe określenia powinienem znać?

• Men – ochraniacz na głowę
• Dou – ochraniacz na tułów (pisownia dou zastosowana ze względu na przejrzystość tekstu, ale zwyczajowo stosuje się zapis do)
• Tare – ochraniacz na biodra i uda
• Kote – ochraniacze na przedramiona
• Men-gane – metalowa krata w men
• Mune – górna, skórzana, ozdobna część dou
• Do-dai – twarda część ochronna dou (skorupa), zrobiona z plastiku, włókna lub bambusa
• Take – pojedyncza listewka w bambusowych dou
• Futon – „poduszka” amortyzacyjna w men, kote i tare, zrobiona z filcu obszytego bawełną
• Himo – sznurki i paski służące do zawiązywania men, dou, tare i hakama.
• Szyte maszynowo – gdy futon szyty jest na maszynie, co widać po szeregach równoległych szwów
• Ręcznie szyte – gdy futon szyty jest ręcznie, co widać po szwach w postaci małych krzyżyków
• Tezashi – szyte ręcznie
• Shoaizome – naturalny barwnik indygo
• Hakama – szerokie spodnie stosowane w kendo, iaido i aikido.
• Keikogi – gruba, bawelniana tunika stosowana w kendo
• Kendogi – to samo co keikogi
• Tetron – sztuczny materiał stosowany do produkcji stroju
• Clarino – sztuczna skóra
• Uwagi – ogólnie górna część stroju w sztukach walki
• Shinai – bambusowy miecz używany w kendo, złożony najczęściej z 4 luźnych listewek połączonych kawałkami skóry.

4. Ile powinienem przeznaczyć na zestaw dla początkującego? Skoro znalazłem tańsze bogu to dlaczego powinienem wydać więcej?

Dolną granicą przyzwoitego bogu jest około 1,200 zł – z drugiej strony nie powinieneś wydawać więcej niż 3,000 zł.

Ostatecznie dostaniesz to za co zapłaciłeś. Trudno cokolwiek porównywać kupując to np. przez internet, a nawet mając to w ręce. Jakość materiałów i wykonania wyjdzie dopiero w trakcie dłuższego trenowania. Właśnie dlatego powinieneś kupować sprzęt u sprzedawcy, któremu ufasz, który jest sprawdzony. Bogu jest w końcu sprzętem chroniącym twoje cenne zdrowie, więc tym bardziej powinieneś się zastanowić czy wolisz skąpić przy kupnie takiego ochraniacza czy nie.

5. Czy jako początkujący powinienem wybierać bardzo drogie bogu tylko dlatego, że droższe bogu oznacza większą ochronę?

Niekoniecznie. Faktycznie niektóre droższe bogu chronią lepiej, niektóre są lżejsze i cieńsze z przeznaczeniem na zawody. Jeśli kupisz bogu adekwatne do tego czego mniej więcej potrzebujesz w tej chwili to ok – po kilku latach treningów i tak będziesz wiedział lepiej czego ostatecznie potrzebujesz. Przypuszczalnie będziesz trenował kilka lat i w końcu zmodyfikujesz swoje bogu, a jeśli nie, to przynajmniej możesz się pocieszyć, że nie wydałeś fortuny na dany zestaw. Oczywiście jeśli masz środki, to kupuj takie jakie sobie tylko wymarzysz.

6. Co to za jednostka „bu”?

W przypadku  maszynowo szytego bogu, gęstość jest to odległość między dwoma sąsiednimi szwami i określana jest w milimetrach (mm). W przypadku bogu szytego ręcznie, gęstość szycia wyrażane jest w „bu” – starej, japońskiej jednostce, która wynosi około 3 mm.

7. Jaką gęstość szycia powinien mieć mój pierwszy zestaw bogu?

Powinieneś wybierać bogu szyte maszynowo o gęstości między 3 a 5 mm. Bądź podejrzliwy widząc tanie bogu o dużej gęstości szycia (np. 2 mm). Zestawy, które jakościowo są dość przyzwoite zazwyczaj zaczynają się od gęstości 5 mm.

8. Z jakiego materiału powinny być moje kote?

Jeśli tylko to możliwe wybierz tzw. „clarino” lub jelenią skórę. Oczywiście to nie koniec świata jeśli będziesz miał skórę z byka, ale ostatecznie bardziej zadowolony będziesz z dwóch poprzednich.

9. Czy mogę mieć dou w jakimś niestandardowym kolorze? Co z “kamon”?

Nie polecam kolorów innych niż czarny. Tak samo jest z „kamon”, no chyba, że jesteś Japończykiem. Natomiast jeśli chodzi o „mune” to możesz wybrać wzór jakikolwiek tobie odpowiada.

10. Jaki rodzaj hakama i keikogi powinienem kupić?

Większość początkujących zadowala się tetronowymi hakama i jednowarstwową keikogi. Najczęściej wybierają kolor granatowy dla całego stroju. Nie powinieneś wydać więcej niż około 300 zł za komplet.

11. Ile kosztuje bogu? (ceny przeliczone z USA)

Najtańsze bogu, które jeszcze warto kupić kosztuje około 1,200 zł. Górna granica, jeśli chcieć wybrać wymarzony zestaw z katalogu, może sięgnąć nawet około 60,000 zł! Natomiast pułap, po którym nie zyskujemy już wiele na jakości wynosi około 9,000 zł. Wielu ludzi w USA płaci za dobre bogu od 3,000 do 6,000 zł, ale oczywiście nie musisz tyle wydawać, szczególnie jeśli to Twój pierwszy zestaw.

12. Za co płacę więcej wraz ze wzrostem ceny zestawu?

Większości tego za co płacisz nie widać. Ogólnie lepsze materiały polepszają jakość zestawu, tak samo jak jego wykonanie. Oto kilka rzeczy, którymi różnią się bogu:

• - gęstość szycia (patrz pytanie 13)
• - rodzaj/jakość filcu wewnątrz futon
• - rodzaj/jakość wyściółki wewnątrz kote
• - jakość bawełny użytej do produkcji futon
• - jakość indygo użytego do barwienia bawełny i skóry
• - zmienna grubość wyściółki w men i kote vs. taka sama grubość w całym ochraniaczu
• - zmienna gęstość szycia maszynowego – gęściej tam, gdzie potrzeba
• - rodzaj szycia ręcznego (najlepsze jest „nagazashi”)
• - kształt igieł użytych do ręcznego szycia (lepsza jest okrągła, trójkątna niszczy materiał)
• - materiał dekoracyjny/wzmacniający: clarino, bycza skóra, skóra jelenia różnych klas
• - rodzaj men-gane (duraluminium, tytanowe, IBB)
• - rodzaj/jakość lakieru stosowanego przy wykończeniach men i dou (sztuczny lub tradycyjny)
• - rodzaj dou (plastikowe, włókno papierowe, bambusowe)
• - liczba listewek (take) w bambusowym dou
• - wykończenie dou (nawet w normalnym czarnym do są różne jakości wykonania)
• - rodzaj/jakość skóry zastosowanej do produkcji mune (górna część dou) – tanie jest sztuczne
• - gotowy zestaw vs. zestaw na zamówienie

13. Jaka jest różnica między różnymi gęstościami szycia?

Jeśli chodzi o bogu szyte maszynowo gęstość szycia zwykło utożsamiać się z jakością i wielu ludzi patrzy tylko na tę liczbę – niestety jest to zbytnie uproszczenie sprawy. Większa gęstość oznacza lepszą jakość, ale tylko w obrębie zestawów danego producenta. Chociaż z drugiej strony ciężko jednoznacznie to ocenić, ponieważ wraz ze wzrostem ceny wzrasta też jakość użytych materiałów. Tak więc nie wiadomo dokładnie o ile rośnie cena ze względu tylko na gęstsze szycie. Jeśli założyć, że wszystkie inne materiały będą takie same to większa gęstość szycia oznacza większą sztywność i odporność na zniszczenie. Niektórzy producenci twierdzą jednak, że lepsze jest luźniejsze szycie, które pozwala na lepsze wytłumianie i absorpcję cięć przeciwnika. I właśnie w takim przypadku użyte materiały i sposób wykonania robią różnicę.

Jeśli chodzi o bogu szyte ręcznie, to tutaj również większa gęstość szycia oznacza większą sztywność i odporność. Jednakże w tym przypadku materiały użyte do ręcznie szytych bogu od jednego producenta zawsze są tak samo dobre (mają stałą jakość) i tu cenę winduje właśnie gęstość szycia – inaczej niż w szytych maszynowo.

14. Jaką gęstość szycia powinienem zatem kupić?

Gęstości szycia maszynowego większe niż 5 mm nie są z reguły polecane dla dorosłych. Dla większości ludzi najlepszym wyborem będzie 3-4 mm. Za 5 mm bogu trzeba zapłacić od około 1200 zł*. Wyjątkiem jest np. „mine” bogu firmy Chiba Bogu, którego gęstość wynosi 6 mm, ale jest wyborem zarówno dobrym jak i drogim. Niektórzy producenci oferują gęstość szycia 2 mm lub 2,5 mm ale tu zaczyna pojawiać się dyskomfort i niektórzy odczuwają takie bogu jako za twarde i za sztywne. Zazwyczaj 2 mm zestawy są produkowane dla ludzi, którzy uważają, że gęściej znaczy zawsze lepiej.

Większość ludzi kupujących zestawy szyte ręcznie (tezashi) wybiera 1.2 lub 1.5 bu. Jeśli jednak kupujesz już takie bogu nie czytałbyś tego opracowania.

* – przeliczenie dla cen w USA

15. Przykładowe 3 mm bogu jest tańsze od innego 3 mm. Co zyskuję wybierając droższe?

Nie można porównywać dwóch bogu tylko po gęstości szycia. 5 mm bogu jednego producenta może być lepsze od 3 mm innego. Jeśli cena wygląda na zbyt dobrą, żeby była prawdziwa, to właśnie taka najprawdopodobniej jest. Dostajesz to za co płacisz.

16. Czy ręcznie szyte zestawy są lepsze od szytych maszynowo?

Niekoniecznie są lepsze. Ręcznie szyte, ale robione tanim kosztem nie są zbyt dobrym wyborem. Jednakże dobre „ręczne” zestawy szybciej dopasowują się do trenującego i chronią lepiej niż „maszynowe”. Ma na to wpływ sposób zszywania materiału.

17. Przykładowy zestaw szyty ręcznie jest tańszy od innego, szytego maszynowo. Dlaczego?

Ostatnio dostępne są tanie zestawy szyte ręcznie. Wiadomo, żeby uatrakcyjnić cenę, gdzieś trzeba zaoszczędzić. W ten sposób ludzie mogą cieszyć się prestiżem ręcznie szytych zestawów bez ponoszenia zbyt wysokich kosztów. Jednakże takie zestawy niestety nie wytrzymują długo i nie chronią dobrze właśnie z powodu zastosowania tanich materiałów i gorszych rozwiązań konstrukcyjnych. Kupowanie tanich zestawów szytych ręcznie jest po prostu wyrzucaniem pieniędzy. Lepiej kupić za to dobry zestaw szyty maszynowo.

19. Czy powinienem kupić men z tytanowym men-gane? Czy jest on lżejszy? Co to jest IBB?

Tytanowe men-gane jest o około 100g cięższe niż to wykonane z duraluminium. Jest za to o wiele bardziej wytrzymałe, tak więc do ciężkiego trenowania, tam gdzie częste kolizje są na porządku dziennym, tytanowe men-gane będzie lepsze. Jednak większość trenujących bardziej rekreacyjnie wybiera lżejsze i tańsze wersje duraluminiowe.

IBB jest skrótem od „Ideal Best Balance” ( Idealny Najlepszy Balans). Modele IBB są specjalną wersją men-gane tytanowego, które środek ciężkości ma przesunięty do tyłu. Taki men waży nawet więcej od normalnego tytanowego, ale przez przesunięcie środka ciężkości wydaje się lżejszy.

20. Jaka jest różnica między materiałem „clarino” a byczą czy jelenią skórą?

Do ozdabiania i wykończeń kote używane są różne materiały. W kote dla początkujących materiały wykończeniowe nie są aż tak bardzo ważne, natomiast warto zwracać uwagę na materiał, z którego wykonana jest część wewnętrzna dłoni.

Najczęściej stosowanym materiałem w tańszych kote jest bycza skóra. W miarę używania takich kote, stają się one coraz sztywniejsze (rozluźniają się po krótkim treningu, kiedy nasiąkną potem lub kiedy je lekko zmoczysz wodą), co ostatecznie skutkuje rozdarciem. Jedyną ich przewagą jest cena. Po około 2 latach treningów o średnim natężeniu musisz liczyć się z wymianą części wewnętrznej dłoni lub kupnem nowych kote.

Lepsza od skóry z byka jest garbowana skóra jelenia (ircha). Po wielu treningach, poceniu i suszeniu jelenia skóra nie sztywnieje. Dobre kote z jeleniej skóry przetrwa około 5 lat lub więcej umiarkowanych treningów.

„Clarino” jest sztuczną skórą. Tak samo jak skóra bycza z czasem sztywnieje, ale po wypraniu odzyskuje swoje właściwości. Niektórzy odnoszą się do tego materiału z ostrożnością ale z drugiej strony został on uznany za bardzo dobry przez kilku zawodników KWF (Kendo World Federation – Światowa Federacja Kendo) – no i takie kote są dość tanie.

21. Co to jest “kera”? Co to jest “namako”?

“Kera” to poprzeczne komory/zgrubienia w kote, między nadgarstkiem a zewnętrzną częścią dłoni. „Namako” to po prostu ich inna nazwa. Kote mogą być z jednym lub dwoma„kera”. Te z podwójnym „kera” uważane są za bardziej elastyczne i lepiej chroniące. Z reguły po prostu tylko ładniej wyglądają.

22. Na co powinno się zwrócić uwagę wybierając tare?  Co oznacza liczba poziomych, grubych szwów?

Tanie czy drogie tare służy tak samo dobrze. Jeśli kupując bogu chcesz w jakimś punkcie zaoszczędzić to tare jest dobrym wyborem. Tare są stosunkowo drogie ze względu na ilość bawełny użytej do ich produkcji. Poziome, grube przeszycia spełniają tylko funkcję dekoracyjną – niektórzy producenci robią tare z dużą liczbą szwów sugerując tym wyższą ich jakość.

23. Co to jest „fibre-dou” (dou z włókna)?

„Fibre-dou” jest zrobione z rodzaju sprasowanego włókna papierowego, z reguły mylonego z włóknem szklanym (ang. fibreglass). Jest to normalna konstrukcja tańszego dou dla dorosłych. Tańsze, dziecięce dou są produkowane z plastiku i nie nadają się dla dorosłych. Dou z włókna papierowego jest dość dobre, szczególnie jeśli jest w wersji „bamboo-look” (imitującej od środka wygląd listewek bambusowych take) co nadaje mu większą sztywność.

24. Czy powinienem kupić bambusowe dou? Jaka jest różnica między 43, 50, 60 itd. listwami („take”)?

Dou zrobione z bambusowych listew jest bezpieczniejsze od wersji z włókna papierowego, niestety nie usprawiedliwia to aż tak wysokiej ceny. Lepiej jednak kupić lepszy men i kote. Chociaż możliwe, że kiedyś w swojej praktyce kendo będziesz chciał mieć bambusowe, chociażby dlatego, że wielu ludzi lubi mieć ładne i fajne dou.

Liczba listew („take”) tak samo jak gęstość szycia rośnie wraz z ceną pancerza. Więcej listew pozwala producentowi uzyskać ładniejszy profil dou. Jeśli masz duży brzuch („hara”) będziesz potrzebował większej ilości listew – niektórzy producenci oferują aż 64 bambusowe listwy.

25. Czy mogę używać dou w kolorze innym niż biały lub czarny?

Na ten temat toczone są wielkie spory i dyskusje. Stare przysłowie mówi: „Gwóźdź, który wystaje zostanie wbity z powrotem” (ang. the nail that sticks up gets hammered down). Tak więc najlepszą radą dla początkujących jest, aby wybrali czarne dou i nie wyróżniali się za bardzo. Wielu ludzi z „zachodu” twierdzi, że to bzdura i właśnie trzeba się wyróżniać i wybierać takie zbroje na jakie masz tylko ochotę. Jednakże, to, że ktoś uważa to za bzdurę nie zmienia sposobu myślenia tradycjonalistów. Jeśli wybierzesz kolor inny niż czarny, na pewno zostaniesz zauważony – jednemu sensei będzie to przeszkadzało, innemu nie. Twój wybór.

26. Co z kamon? Mogę zamiast tego używać swojego herbu?

Kamon jest japońskim herbem rodzinnym, często noszonym na dou jako ozdoba. Możesz nosić taki herb jeśli ktoś z twojej rodziny jest Japończykiem lub jeśli twój sensei pozwolił na używanie jego herbu. Każda inna sytuacja jest pretensjonalna. Noszenie czegokolwiek innego niż kamon jest po prosu dziwaczne i pozbawione sensu.

27. Czy muszę kupić od razu cały zestaw bogu?

Niektórzy sprzedawcy oferują tylko całe zestawy. Ci o większej renomie oferują też sprzedaż poszczególnych części bogu wybranych z różnych zestawów. Jest to najlepszy sposób na złożenie sobie funkcjonalnego zestawu jeśli masz ograniczony budżet. Wybierz najlepsze kote i men na jakie cię stać, a później dobierz tare i dou za pieniędze, które Ci zostaną. W przyszłości zawsze możesz dokupić coś lepszego.

Jeśli na razie używasz bogu klubowego, możesz w miarę możliwości kupować poszczególne części wymieniając stopniowo klubowe. W ten sposób w pewnym momencie skompletujesz swój własny zestaw. Wiele osób najpierw kupuje kote.

28. Co to jest tetron? Czy powinienem kupić bawełniane hakama? Co to za oznaczenia 7000, 10000 itd.?

Tetron jest mieszanką poliestru zwyczajowo używaną do produkcji hakama. Bawełniane hakama są wygodniejsze i wyglądają lepiej od tetronowych, natomiat te ostatnie są łatwiejsze w utrzymaniu. Tetron nie wymaga prasowania i tak długo jak rozwieszasz takie hakama w domu, nie potrzebujesz ich nawet dokładnie składać żeby zachowały plisy. Tetron może być też prany w pralce i również nie straci plisowania. Hakama bawełniane, żeby zachowały swoją formę, muszą być prane ręcznie (lub bardzo delikatnie w pralce), ewentualnie prasowane i dokładnie składane. Jednym słowem o bawełniane hakama trzeba bardzo dbać, żeby dobrze wyglądały. Większość początkujących kupuje hakama tetronowe i z czasem zmieniają je na bawełniane.

Oznaczenia na hakama 7000 czy 10000 oznaczają gęstość materiału z jakiego są zrobione. Im większa ta wartość tym hakama cięższe.

29. Co to jest jedno- (single-) i dwuwarstwowe (doubleweight) keikogi? Co oznacza shoaizome?

Jednowarstwowe keikogi jak sama nazwa wskazuje zrobione jest z jednej warstwy materiału. Dwuwarstwowe ma dwie warstwy, przy czym warstwa wewnętrzna zazwyczaj jest inaczej farbowana i mniej się ściera. Dwuwarstwowe keikogi zarówno lepiej chroni jak i lepiej wygląda, ale jest odpowiednio cięższa i jest w niej cieplej.

Shozaizome jest tradycyjnym barwnikiem indygo o właściwościach dezynfekujących stosowanym do barwienia hakama i keikogi. Zazwyczaj stosuje się go dość duże ilości, co powoduje, że bardzo łatwo barwi ciało na niebiesko. Można zmniejszyć wypłukiwanie indygo ze stroju piorąc go w zimnej wodzie z dużym dodatkiem soli kuchennej lub kilkoma szklankami octu winnego. Niektórzy twierdzą, że to za bardzo nie pomaga, ale stosując tą metodę przynajmniej wiesz, że robisz wszystko żeby nie wyglądać po treningu jak smerf.

30. A może powienienem po prostu kupić sztucznie barwione keikogi?

Sztucznie barwione keikogi oferowane jest przez większość dostawców. Naturalnie barwione keikogi lepiej wygląda i nosi się jak dobra para jeansów. Sztucznie barwione gi wygląda, no cóż, sztucznie, chociaż będzie dla Ciebie odpowiedniejsze jeśli wolisz uniknąć smerfowego wyglądu.

31. Jaka jest różnica między „uwagi” do kendo, judo, karate czy iaido? Czy mogę używać tego, które akurat mam?

Gi do kendo (kendogi) jest dłuższe od tego do judo czy karate i ma rozcięcie z tyłu, a nie po bokach. Jeśli będziesz używać karategi lub judogi w bocznych rozcięciach hakama będzie widać Twoje gołe nogi. Ponadto karategi jest za lekkie i nie będzie chroniło zbyt dobrze. Za to judogi jest szyte grubiej i z grubszym rantem, co nie będzie zbyt wygodne pod hakama. Rękawy keikogi mają długość ¾ co nie przeszkadza w noszeniu kote. Iaidogi jest dobrze skrojone, niestety jest za lekkie/cienkie i nie będzie chroniło tak dobrze jak keikogi.

32. Jakie kolory strojów są dostępne?

Hakama mogą być granatowe, czarne lub białe. Keikogi może być granatowe, białe, białe z motywem (shiro musashi) lub granatowe z motywem (kon musashi). Jedyną kombinacją nie używaną jest keikogi granatowe lub granatowe z motywem wraz z białymi hakama.

Kolorystykę najlepiej sprawdzić w swoim dojo. Całe białe kendogi jest w zasadzie dla kobiet i dzieci. Shiro lub kon musashi jest prawie zawsze dla dzieci. W niektórych dojo wymagane jest, żeby początkujący nosili białe keikogi, a tylko yudansha mogą nosić granatowe. W innych dojo wymagane jest na przykład noszenie stroju w jednym i tym samym kolorze. Większość trenujących wybiera strój cały granatowy.

33. Właśnie dostałem swoje keikogi. Jak sprawdzić czy na mnie pasuje?

Keikogi nie powinno cię uwierać w ramionach, a rękawy nie powinny być dłuższe niż 3/4. Jeśli całe keikogi jest dobre, a rękawy są za długie, to możesz po prostu je podszyć. Sprawdź czy możesz zawiązać gi. Jeśli sznurki są odpowiednio długie ale luźne, możesz to zaakceptować albo rozważyć wymianę gi na mniejszy rozmiar. Jeśli po zawiązaniu sznurków keikogi jest za ciasne, spróbuj przeszyć sznurki w inne miejsce lub wymień gi na większy rozmiar. Keikogi powinno być na tyle długie, żeby gołe nogi nie prześwitywały w bocznych rozcięciach hakama. Jeśli jest za krótkie, wymień je na inny rozmiar. Jeśli jest za długie – wymień lub podszyj (szczególnie, jeśli nosi je szybko rosnące dziecko).

Przymierz hakama z koshiita (twardy, trapezoidalny panel z tyłu). Jeśli jest dobrze założona, dolny brzeg hakama powinien sięgać do kostek. Można to regulować wysokością wiązania w pasie. Przednie himo powinno być na tyle długie, żeby można było je odpowiednio zawiązać, tj. przełożyć je do tyłu, obwiązać i przełożyć do przodu, jeszcze raz do tyłu i tam związać. Podobnie tylne himo powinno mieć odpowiednią długość, aby można je było przełożyć do przodu i zawiązać. Bawełniane hakama mają tendencję do kurczenia się o około 2 cm po wypraniu, więc miej to na uwadze (nowe po wyjęciu z paczki powinny być więc odrobinę dłuższe).

34. Właśnie dostałem bogu! Jak sprawdzić czy na mnie pasuje?

MEN. Przymierz go wkładając najpierw brodę, a później resztę głowy. Czoło powinno opierać się o górną „poduszkę”, jednocześnie broda musi być przyciśnięta w dolnej części. Jeśli możesz mówić, ale cały men dobrze przylega to znaczy, że rozmiar jest dobry. Bardzo ciasny men jest dobry tylko wtedy, jeśli nie powoduje to nadmiernego ściskania szczęk – z czasem i tak lekko się rozluźni. Zewnętrzna, górna część (men-futon) powinna zakrywać całą głowę. Między dwoma prętami w przedniej kracie (men-gane) jest odrobinę większa przerwa – nazywa się „monami”. Kiedy założysz  men, powinieneś mieć oczy właśnie na wysokości „monami”.

TARE. Himo od tare powinny być na tyle długie, żeby można je było odpowiednio związać, tj. przeciągnąć do tyłu, Skrzyżowa, z powrotem przeciągnąć do przodu i związać. Teraz załóż na tare swoje dou. W pozycji seiza zwiąż wszystkie himo tak, żeby dolny brzeg dou nakrył pas tare, ale nie nachodził na klapy (dare). Wstań i upewnij się, że dou wisi luźno i nie nachodzi na klapy tare. Jeśli podniesiesz brzeg dou i puścisz, to nie powinien on blokować się na pasie tare. Boki dou powinny odstawać lekko od tare, ale nie więcej niż na 2-4 palce z każdej strony.

KOTE. Na tym etapie nie zajmuj się sznurowaniem kote – poproś swojego sensei lub kolegów, żeby pokazali Ci jak należy je związać. Upewnij się, że połączenie między częścią ochraniającą przedramię, a dłonią jest na wysokości twojego nadgarstka. Palce nie powinny być za mocno ściśnięte. Trzymając shinai w kote, palce nie powinny dotykać końców kote. Palce mogą lekko dotykać końców kote tylko, jeśli wyprostujesz całą dłoń. Kote lekko ciasnawe są ok, z czasem i tak się trochę rozciągną. Na początku będą sprawiać wrażenie trochę ciasnych i sztywnych.

Jeśli jakakolwiek część bogu jest za mała wymień ją na jeden rozmiar większą. Jeśli masz już największy rozmiar dou, zawsze możesz je trochę rozciągnąć – zapytaj sensei jak to zrobić. Zawsze też możesz kupić dou specjalnie dostosowane do twoich potrzeb – dotyczy to wersji bambusowych, co jest rozwiązaniem dość drogim. Jeśli masz za krótkie himo w tare, łatwo do nich doszyć odpowiedni materiał.

Jeśli Twoje bogu jest z kolei za duże rozważ czy po wymianie na mniejsze nie będzie one jednak zbyt małe. Zazwyczaj rozmiary men zmieniają się co 2 cm (wg. rozmiarówki hokkaburi). Dla lepszego dopasowania trochę za dużego men możesz zastosować podkładkę pod brodę lub nad czoło. Odrobinę za duże kote lub dou nie jest wielkim problemem.