Wykład o kendo Minoru Fujii sensei

Autor: Ben Sheppard / Źródło: Shugo

Wykład o kendo Minoru Fujii sensei,
Kendo Hanshi 8 dan,
Stały członek komisji Wszechjapońskiej Federacji Kendo,
Shihan (Główny Sensei)  Hokkaido University Kendo Club
Wykład wygłoszony w Kenshikan Melbourne, niedziela 4 czerwca 2006

Wykład ten składa się z 6 części:

1 Historia kendo
2 Charakterystyka kendo
3 Korzyści z kendo
4 Znaczenie kendo
5 Koncepcja kendo
6 Postawa nauczyciela*

Jeśli poczuję się zmęczony to po prostu skończę wykład wcześniej. [Uwaga: * 6. część została pominięta w związku z przekroczeniem czasu wykładu o godzinę. - BS] We Wszechjapońskiej Federacji Kendo w wykładach takich jak ten udział bierze się na stojąco. Słuchaczom nie wolno siadać! Dziś jednak pozwolę wam wszystkim siedzieć!

1) Historia
Kendo jest unikalnym produktem japońskiej kultury. Początkowym celem kendo było polowanie na zwierzęta i zdobywanie pożywienia. O wiele później okres Walczących Królestw (Sengoku Jidai 戦国時代) spowodował, że mieczy zaczęto używać w celach politycznych. Od tego czasu miecze, włócznie, laska itp. były rozwijane z myślą o zabijaniu innych istot ludzkich.

Później, podczas okresu Tokugawa (徳川時代), wykształciła się idea bushido (武士道). Miecz nie był już dłużej wykorzystywany bojowo, natomiast aby nadal go używać bazując na zabijaniu powstały szkoły. W pewnym momencie istniało 400 – 500 różnych szkół (ryuha 流派) poświęconych szermierce i japońskim sztukom pokrewnym.

Kendo uformowało się spośród różnych szkół, m.in. Itto Ryu (一刀流), Yagyu Shinkage Ryu (柳生新影流), Ono-ha Itto Ryu (小野派一刀流 ) itd. Tokugawa Ieyasu wybrał Yagyu Ryu ponieważ kładła nacisk na duchowy i ludzki aspekt rozwoju, a nie na zabijanie.

W Yagyu Ryu istniały dwie idee: satsuninto i katsujinken
satsuninto 殺人刀 dosłownie “miecz zabijający ludzi”
katsujinken 活人剣 dosłownie “miecz dający życie” lub “miecz dla rozwoju ludzi”

Tak więc, miecz służący do zabijania stał się mieczem rozwijającym życie, ludzkie życie. Klan Tokugawa rządził pokojowo przez 300 lat, głownie właśnie dzięki koncepcji katsujinken. Dzisiejsze kendo kontynuuje tą tradycję, gdzie celem nie jest siła czy zwycięstwo nad innymi. Jest nim rozwój człowieka i całego społeczeństwa.

2) Charakterystyka kendo
W kendo nie liczy się wiek.
W kendo nie liczy się płeć.
W kendo nie liczy się pogoda (ponieważ ćwiczymy pod dachem).
W kendo ludzie nie giną.
Kendo jest aktywnością na całe życie. Obecnym dziś tu seniorem senpai jest Nagae sensei. Ile masz lat sensei? 85! Wielu sensei z obecnych tu delegacji ma około 60 lat. Jeśli chodzi o postęp nie możecie być niecierpliwi. Po prostu załóżcie sobie, że będziecie nadal trenować kendo w wieku 80 lat.

Celem praktyki kendo jest poprawienie swojej techniki, swojego umysłu i fizycznej sprawności. Rzeczy nauczone w dojo możecie wykorzystać dla dobra społeczeństwa.

3) Korzyści z kendo
Koncentracja (kiryoku 気力)
Obserwacja
Szybka ocena (jak w przypadku praktyki shinpan)
Silne ciało (tanryoku 丹力)
Maniery
Bezstronność
Wytrwałość
Poszerzenie horyzontów umysłu
Sympatia, hojność
Skromność

4) Znaczenie kendo
Artystyczna natura kendo. Bardzo ważne w kendo jest piękno i chodzi tu o jego aspekt blisko związany z etykietą. Wczoraj pokazałem wam jak ważne jest staranne zdejmowanie men, porządnie układając men himo obok men na podłodze. Jest to wyraz waszej świadomości piękna. Tak naprawdę etykieta jest niczym innym jak uznaniem piękna w codziennych działaniach: przykładowo uznaniem piękna, a jednocześnie uznaniem uczuć innych ludzi jest nie smarkanie głośno obok kogoś przy wspólnym stole ale wcześniejsze odejście i zrobienie tego na boku.

Bojowa natura kendo. Ten aspekt był dyskutowany a propos historii kendo.

Edukacyjny aspekt kendo. Celem kendo jest kształtowanie ludzi, którzy wnoszą coś do społeczeństwa.

Rywalizacyjna natura kendo. [Na marginesie, Fujii sensei powiedział jak bardzo jest skonsternowany tym, że wielu instruktorów uczy swoich uczniów tylko technik wykorzystywanych do wygrywania, pomijając wyżej wspomniane aspekty, szczególnie znaczenie piękna i etykiety]

5) Koncepcja kendo
W roku 50. ery Showa (1975), Wszechjapońska Federacja Kendo opublikowała „Koncepcję kendo” (剣道の理念 Kendo no rinen)
„Koncepcją kendo jest kształtowanie własnego charakteru poprzez stosowanie zasad związanych z mieczem.”

Znak Wszechjapońskiej Federacji Kendo (全日本剣道連盟) oparty jest na okręgu, zawierającym trzy wewnętrzne okręgi w różnych kolorach. Czerwonym, niebieskim i białym: czerwony = wiedza (chi 智), niebieski = wzajemne zrozumienie (jin 仁) i biały = odwaga (yu勇). W tym przypadku odwaga odnosi się do przeciwstawiania się złu.

Okrąg reprezentuje ogół całego świata. Reprezentuje także pokój [wa 和 oznacza zarówno 'pokój' jak i 'okrąg']. Okrąg oznacza również cykliczność pór roku, narodzin, dojrzewania, utraty sił, śmierci i odrodzenia. Okrąg łączy się też z ideą katsujinken. Ostatecznie, symbol okręgu reprezentujący cztery pory roku jest sekretną nauką (okuden奥伝) Itto Ryu.

礼に始まる、礼に終わる rei ni hajimaru, rei ni owaru
W kendo istnieje powiedzenie”Kendo zaczyna się i kończy uprzejmością [ukłonem]„. Oznacza to, że maniery są najważniejsze. Kendoka nie powinien być dumny ze zwycięstwa, nie powinien być także zawiedziony przegraną. Ważna jest samokontrola (kokki 克己). Ważne jest także szanowanie innych.
Ostatecznie duch budo łączy się z rozwojem ludzkiej osobowości.

Seme
Chciałbym teraz opowiedzieć o specyficznym aspekcie ataku znanym jako seme (攻め).
Przede wszystkim istnieją dwie koncepcje łączące się z wykonaniem ataku: shin ki ryoku itchi (心気力一致) oraz ki ken tai itchi (気剣体一致)

Shin ki ryoku itchi opisuje wymagany warunek gotowości, który musi być spełniony aby wykonać udany atak, to znaczy, kiedy twój zamiar, energia i siła fizyczna są w harmonii.

Ki ken tai itchi odnosi się do samego aktu cięcia, kiedy to wszystkie jego aspekty są jednością, to znaczy krzyk, miecz i praca nóg lub ruch całego ciała.

W powstawaniu seme istnieje kilka etapów. Po pierwsze spotkanie dwóch mieczy. Seme zaczyna się w tym krótkim dystansie między nimi. Później, gdy spotykają się oba kenseny, dochodzi do shokujin (触刃). Kiedy oba miecze krzyżują się, nazywamy to koujin (交刃). (zobacz fig. 1)

fig. 1

Istnieje wiele rodzajów seme prowadzących do cięcia. Moim nauczycielem był Sugawara Keisaburo. Jego mottem było:

勝って　打つ
katte utsu
“wygraj (najpierw, później) uderzaj”

Oznacza to, że powinieneś najpierw wygrać używając seme, a dopiero później, pokonawszy już swojego przeciwnika, zakończyć to cięciem.

Ale czym jest seme? Jak go używać?

Istnieją 3 rodzaje seme:
1) seme przeciw ki twojego przeciwnika  気
2) seme przeciw kensen twojego przeciwnika 剣先
3) seme przeciw technice twojego przeciwnika 技

Co oznacza „seme przeciw technice twojego przeciwnika”? Oznacza to wyprzedzenie jego akcji. Nie pozwól mu wyrazić swojej techniki. Przykładem jest tu technika debana. (zobacz fig. 2)

fig.2

W kendo istnieje coś co nazywamy czterema chorobami: strach, zwątpienie, zaskoczenie i urzeczenie 驚懼疑惑 (kyo ku gi waku). Jeśli widzisz którąś z nich u przeciwnika, atakuj. Jeśli jest tam luka, daj z siebie 100%. Niczego nie zatrzymuj, nie myśl co przeciwnik może wykonać jako kontratak. Po prostu włóż wszystko w swój atak. Trenujemy także po to, aby pozbyć się tych chorób z naszego kendo. Wczoraj podczas jigeiko z innym instruktorem z Hokudai, wykonał on seme w kierunku mojego kote, a ja w odpowiedzi podniosłem shinai. Uznałem to za utratę punku, mimo że yuko datotsu nie miało miejsca. Wystarczający był już sam fakt, że przeciwnik spowodował u mnie powstanie jednej z czterech chorób. Jest to powód dla którego trenuję z shinai krótszym niż normalnie. Gdy mam problem ze swoim umysłem wtedy używam bardzo krótkiego shinai [krótszego niż rozmiar 34 - BS.]. Używając bardzo krótkiego shinai muszę zachowywać mocny środek i umysł aby przezwyciężyć niekorzyści wynikające z tak krótkiego shinai. Oto sposób  jaki wypracowałem żeby trenować swój umysł.

Skądinąd używanie krótszego shinai jest jak używanie kodachi (小太刀). Odrobinę wyższe kamae może wyrównać różnicę w długości [shinai] tak, że nie ma prawie różnicy w maai. (zobacz fig. 3)

fig.3

Lewa ręka jest twoim umysłem. Ciągle poruszana pokazuje twój niespokojny umysł. Fudoshin 不動心, umysł nieporuszony. To jest ideał. Tak jak lewa ręka jest twoim umysłem, tak prawa jest twoją techniką.

Po japońsku mówi się, że „zła technika wynika z luźnej pachy”, myśląc o przestrzeni między ręką a ciałem.
Jeśli twój kensen jest uniesiony, wtedy masz otwarte kote.
Jeśli twój kensen jest opuszczony, wtedy masz otwarty men.
Jeśli unosisz kensen podczas wykonywania techniki, wtedy masz otwarte do.

Ruchy kensen zawsze powinny być subtelne. Nie pokazuj swojego zapału do ataku. Nie bądź żądny zdobycia punktu. Z drugiej strony, znak mu 無 na moim tenugui nie znaczy „nie rób nic”. Znaczy on „nie myśl o tym co zrobić”.

6) Technika oddychania

W kendo ważne jest oddychanie. Oczywiście. Jeśli przestaniesz oddychać umrzesz! Więc robimy to całymi dniami i nocami. Ale czy chciałbyś wiedzieć jak wzmocnić swoje tanryoku poprzez oddech? To bardzo proste i możesz to ćwiczyć wszędzie. Połóż rękę na swoim tanden 丹田, czyli dolnej części brzucha, mniej więcej 5cm poniżej pępka. Zrób szybki wdech i napełnij płuca. Teraz wypuść powietrze tak wolno jak potrafisz, czując jak porusza się twoja ręka. Ćwicz tak aby wydłużyć czas wydychania powietrza. W kendo oddychanie połączone jest z momentem ataku. Bardzo trudnym, być może nawet niemożliwym jest atakowanie podczas wdechu. Tak naprawdę wdech jest momentem otwarcia na atak. Po japońsku wdech nazywamy kyo 虚 (fałsz), a wydech jitsu 実 (prawda). Wydychanie kreuje siłę i nie posiada słabego punktu. Wdech tworzy 隙 (suki) lub słaby punkt.

Wnioski
Ważną rzeczą w kendo jest trzymanie sen 線 (linii).
Kendo nie służy ćwiczeniu techniki.
Kendo nie jest po to by uderzać.
Kendo nie jest by czekać.
Ostatnio przeczytałem, że ktoś powiedział „kendo to rzęsy”. Długo o tym myślałem. Ostatecznie doszedłem do wniosku, iż miał on na myśli to, że [kendo] to coś co jest tuż przed nami, ale tego nie widzimy.

Przekroczyłem czas wykładu. Miałem powiedzieć coś o roli instruktora ale myślę, że nie jest to konieczne, ponieważ macie Nagae sensei. O rzeczach, o których wam powiedziałem nie dyskutuje się w Japonii. Nie są one rozpowszechniane. Ale ja jestem po prostu głupcem. Wszystko wam mówię!

Bardzo dziękuję!

Transkrypcja ta bazuje na notatkach zrobionych przez Ben’a Sheppard’a [BS] w czasie wykładu. Nie jest to dokładne tłumaczenie wykładu Fujii sensei. Ma to służyć mniej więcej jako przypomnienie dla tych, którzy tam byli i jako informacyjne liźnięcie dla tych, których nie było. Notatki zostały sporządzone po symultanicznym tłumaczeniu na angielski przez Yano Yoichi sensei. Wszelkie pomyłki są Ben’a Sheppard’a [i tłumaczącego ten tekst na polski]. Wszelkie poprawki i dodatki od wszystkich, którzy tam byli są mile widziane.
Ben Sheppard, Melbourne 2006.